Open menu

Mediateca Ladina Cesa de Jan: Mediateca

Piattaforma per la diffusione della lingua ladina

Cesa de Jan Provincia Autonoma di Trento Regione Autonoma Trentino-Alto Adige/Südtirol
Cesa de Jan - Mediateca » Tesć » Gliejia » A rosare da mort per todësch

Gliejia

A rosare da mort per todëschBio

Ma no n esse ncora nò mparé polito adiment le orazion
Nte chëla cesa damprò da la nosta l eva mort na mëda; na mëda che mi no n eve mei ne vedù, ne cugnisciù. Mi sot a chëla cesa fora Bornech, me passáve l temp a trè a le suoje co nen tosat de inom Luis e nia deplù. Luis ava da ester suo neou. Da pert mia, no n eve mei passé ite la porta de chi cuartier.

Orben: da sëra l eva da jì a rosare e mi no podëve me trè nnavò. Ie l eve ben dit a mia śia che mi no n eve nia da ci fè con chëla fameia, ma ava basté na resposta sua de puoce parole per capì che esse bù da fè come duc cánc chi autri. Davánt a la mort de paisc, degugn ava da mancé.

Con mio jermán, mie jermane, l Hans – l vijin dintemp de la porta delà – sonve ades un ndavò l auter che jonve su per chëla sciala. Su e ite nte stua, ite nte stangort a ie trè iega sánta a la morta. E po fora a se cherì n piz plu dezes che se pobe, su un de chi bánc paricei aposta, per se senté ju.
La stua se mpleniva, ence l porte defora. L eva de chi che no n eve mei vedù, troc che eve vedù demè da dalonc. L eva dut n se soscedé dabas, n se peté, n vegnì fora un ndavò l auter e n se senté ju.
 
E po, èi: ncandenò s’ava fermé l viavai e l eva deventé chiet chiet. L é sté nlouta che da la bocia de un de chi berbesc sauta fora dadaut, dut nten colp n “In Name des Vaters und des Sohnes und des heiliges Geistes, amen”.
Scomenciáva l rosare. Mi no savëve le orazion. Mi a mëssa jive a mëssa taliana. Dute chële ousc mpleniva la stua. Ncan proáve de scouté polito chi damprò da mi per capì ci che i dijëva, per po podei repete ence mi l viade davò, ncan dijëve a mesa ousc cater parole sci e cater no.
Chi de temp rumiáva fora dut n brodolament che, plu che fraji destacade le une da le autre da podei mëte adiment, i eva n mescedoz unico da sunsom defin japé. Plu ciare magari chële ële, ma mi no n eve da dì su co le ële. E chi tosac damprò da mi, chi plu gián se petufáva coi deic o co le ponte dei piesc, se cialáva sotfora, cignáva de ride e po i se metëva a scraié ben polito cánche sue oglade ruáva a se ncrojé con chële de sua mere o de una o l’autra de chële mëde che ie molëva ju n ciavat o ie le manaciáva co nen frò de senn de mán.

I Vater unser e le heilige Maria i jiva nnavánt da nen pezon: roba da se ndormenzé. Duc a ce bas, chelche un coi ogli sarei. Chële mëde co le mán ngropade ntel grëm o co na fila de padrenostri nánter i deic. Da chël che podëve capì, ncandenò i s’ava finì i chindesc misteri e, ades, scomenciáva dut’autra mujica: dut n se dì e n se respone. La ousc de chël berba davántfora, l mescedoz de ousc de duc cánc davoprò. Ava da ester la corona del Signour. Po aimarie ncora a fulgure, senza che se rue a la fin.
Finache èi èi, come a comann, dute chële ousc se astala e dut cánt deventa chiet fora de mesura.

Degugn leváva su. Po, da cesadafuoch fora, rua fora nvalgune parole da un de chi de fameia e nlouta sci l é dut n se auzé e n se muove del viers de la porta.
A mi me brujáva l cul. No vedëve l’ora de ester fora: eve dut n batolament per todësch ntourn mi. Dut n capì nia. Per fortuna che degugn me damanáva chi che sonve e da ulache vignive. Duc cánc bele l savëva, crei: sonve n crautbalisc, un pro chëla fameia Vallazza.
 
Fora, ju ju per chële sciale, speta che rue la śia co la cle de cesa e po ite nte mia ciauna e ite nte mio let.
Per duta la not – me pèr ncora ncuoi – me sentive rembombé chële orazion ite per le orogle. Chële che le no s’ava astalé, che le sceguitáva a se reformé ntel scur de la not co l’imagine de un o l auter de chi berbisc o de chële mëde, opura de chële sánte o chële robe picade su per chi pareis de stua.

L eva sté n’esperienza assè grana. Però, ve l jure mi, nò che n chël viade sombe sté bon de mparé velcamia le orazion per todësch. Chi i sbrodoláva scialdo e mi sbrodoláve mefo ju, senza savei l significat de le parole.

autore: Sergio Masarei

provenienza dei testi: “tosat da nnier n.2 – 240 ricordi a ciaval dei agn 1940-60”

lingua: fodom